سلسلهء نسب طريقتى خواجه : بدين‌گونه ثبت شده : خواجه مريد شيخ خرقانى و او مريد ابو العباس قصّاب و او مريد عبد اللّه محمّد طبرى و او مريد شيخ حريرى و او مريد شيخ جنيد بغدادى است « 1 » و به شرحى كه در آخر خواهد آمد وفات خواجه در 481 هجرى است . آثار و تأليفات خواجه : خواجه را آثار و تأليفات و قطعات و مقامات و مناجات بسيار است كه در اينجا نمونه‌اى از مهم‌ترين آنها ياد مىشود : 1 - منازل السائرين به زبان عربى است كه در اداى الفاظ و معانى و عبارات و جمله‌ها داد سخن داده و شيخ المحققين كمال الدين عبد الرّزاق قاشانى « 2 » به همان زبان عربى آن را شرح كرده است . اين كتاب از تمام كتابهائى كه ديگران در سير و سلوك نوشته‌اند برتر و جامع‌تر است و خود خواجه دربارهء اين كتاب گويد : گروهى از سيركنندگان منزلها بسوى حق ، از مردم هرات و ديگر شهرها از من خواستند كه در موضوع آن منزلها و شناسائى آنها سخنى گويم و مقامات آن را بيان كنم ازاين‌رو دست به تصنيف اين كتاب يازيدم . كمال الدين شارح كتاب گويد : چون نسخه‌هائى از كتاب نامبرده ديده شده بود كه از حيث الفاظ و معانى باهم اختلاف بسيار داشت و از خطا و تحريف هم مصون نبود به‌طورىكه در آغاز شرح اين كتاب دوچار شكّ و ترديد و حيرت شدم ، ليكن از عنايت پروردگار مددكار ، نسخه‌اى يافتم كه خود شيخ انصارى در سال 475 هجرى آن را تصحيح و به خط خودشان اجازهء تحرير داده‌اند ، از آن پس با دلى شاد به شرح آن پرداختم . 2 - كتاب صد ميدان : اين كتاب كه در سال 448 هجرى آغاز به تصنيف آن فرموده در حقيقت فارسى كتاب منازل السائرين است كه ضمن تدريس و تعليم به شاگردان بيان فرموده و يكى از شاگردان وى ابى يعلى نام جزوهاى درسى را بنام ( تراجم مجالس عقيده ) جمع‌آورى و تنظيم نموده است « 3 » . تأليف اين كتاب مقدّم بر كتاب منازل السائرين است و مطالب هر دو كتاب به هم نزديك و هر دو در زمينهء منزلهاى سائران و سالكان راه حق است . در حقيقت با اطمينان مىتوان گفت كه تفسير ادبى و عرفانى خواجه از قرآن ، ريشه و مايه از اين دو كتاب گرفته و آماده و پرداخت شده و ما در اينجا براى اثبات اين امر چند نمونه از استناد خواجه به آيات قرآن ذكر مىنمائيم :

--> ( 1 ) - شيخ جنيد اهل نهاوند ايران است كه پدرش به بغداد رفته و شيخ آنجا متولد شده ، شغل پدرش شيشه‌فروشى بوده كه شيخ هم مدتى به همان كار اشتغال داشته و به آبگينه‌فروش شناخته شده ! شيخ در زهد و تصوف يگانه زمان خود بوده و مريد و مصاحب دائى خود سرى سقطى بوده كه او هم مريد معروف كرخى بوده كه او هم دربان و ارادت شعار حضرت امام رضا بوده است . وفاتش در سال 298 نوشته‌اند و شيخ شبلى از مريدان جنيد است و او بر مذهب سفيان ثورى كه در سال 162 در بصره وفات يافته مىباشد . ( 2 ) - قاشان آبادى است نزديك هرات كه مولد شيخ است . ( 3 ) - اين قسمت از كتاب صد ميدان چاپ ليدن كه مقدمهء عربى و فرانسهء آن از سى دى بور كوى S . d'e . Berecuei است اقتباس شده .